TOPONIMIA en quechua

| July 9, 2009 |

Ñañaturiykuna imaynallam, allillanchu. Kay sumaq punchawpi kuyakuyniyta chaskiykuychik.
Runa simipi llaqtanchikunapa iman kaq sutinta yachaychik, kayta qillqara amauta Edilberto Lara Ilara, pay  qamauta Universidad San Cristobal de Huamanga qatun yachaywasipi.

Castellano                     Quechua                   Significado

Ancasmayu                  Anqasmayu                          Río azul
Cajamarca                    Qaqamarka                      Región de rocas
Andahuaylas                Antawaylas                       Región de cobre


Ayacucho                     Ayakucho                        Rincón de muertos
Acobamba                   Aqupampa                        Llanura de arena
Acomayo                     Aqumayu                            Río de arena
Cotabamba                  Kutapampa                      Llanura de harina
Casapalca                    Qasapallqa                     División de la helada
Morococha                   Muruqucha                     Laguna de semillas
Julcamarca                   Qullqimarka                    Región de la plata
Allpachaca                   Allpachaka                        Puente de tierra
Chontabamba              Chuntapampa                 Llanura de palmas
Huaytapallana              Waytapallana                 Donde se coge flores
Huancavelica               Wankawillka                      Nieto de Wankas
Huacrachuco                Waqrachuku                     Gorra de cuernos
Lunahuaná                   Runawanan                   Escarmienta la gente
Carhuarasu                  Qarwarasu                     Nevado amarillento
Yuracmayu                   Yuraq Mayu                          Río blanco

Kaykamallan ñuqawanqa tupananchikama.
Ama qunqaychu willakuynikita saqiwayta turiy ñañay.

Rimaykuna

17 Rimaykuna para “TOPONIMIA en quechua”

  1. carlos1959@hotmail.com
    July 9th, 2009 @ 19:05

    me da muchu gusto que escribas sobre este tema, no sabía la tponímia de mi tierra.
    felicitaciones, cuidate.

    Me da mucho gusto que leas el blog y que te sirva su contenido. Tupananchikama (hasta un nuevo encuentro)

  2. yoni
    July 9th, 2009 @ 19:28

    que siga vivo nuestra cultura,no solo es Machu picchu, tenemos otros en todo el Perù y debemos ser orgullosos.
    Sigue difundiendo lo nuestro.
    cuídate mucho.
    TINKUNANCHIKAMA KAY AYACUCHO LLAQAMANTA.
    Turiy kusikunim, tupananchikama.

  3. CARLOS
    July 9th, 2009 @ 19:40

    gracias por escribir en nuestro idioma, felicitaciones.
    TUPANANCHIKAMA

  4. argenio
    July 10th, 2009 @ 19:12

    kay Ariquepay´manta kellkashani cusiska, mana yacharanichu kay blog kishuapi kaskanta, Kunamantaka llipin punchapi jaicusak kay sumac blogman.

    No sé escribir en quechua, pero sé hablar. Pido disculpas a la señora Nancy por los lapsus en los que haya incurrido.
    Estoy muy contento por que exista un blog completamente en quechua, sencillamente es ¡maravilloso! para un muchachón vicenal como yo, que se ve copado por idiomas extranjeros, en la Universidad (cuna de políglotas con la mirada fija hacia el norte Anglo o Europeo),que pulula el dejo francés, el italiano, alemán y sobre todo el -obligatorio- inglés y japonés, idiomas que veo por todos lados, en los videojuegos adicción de mi generación, hasta en mis calsoncillos xD!! y todos lo aprenden por una cuestión de “OPORTUNIDADES LABORALES”… y por esa monstruosa obsesión, el quechua talvez en muy poco tiempo se conserve tan solo como un ARTE.

    Maravilloso arte que cultiva Ud. Sra. Nancy Ayala… Mil bendiciones para Ud.!!!

    Muchas gracias por leer el blog. Espero que el quechua no termine como un arte, depende de nosotros su difusión. Sullpay turiy (Gracias hermano).

  5. Leonardo
    July 11th, 2009 @ 19:25

    Anchatam kusikuni paniy Nancy, ñuqa yuyayniypim nini, manataqchá artillamanña churasqaqa kanmanchu, kay sumaq miski siminchikqa. Hinatachiki puntaman apachkasun, kayna rimachkaspa. Unayñam chinkachiyta munanku atinmankuchuqaya. Pampachasqaya kasaq ichaya manapas sumaqtachu qillqani runa simipi. Achka napayniytam haywamuyki. TUPANANCHIKAMA.

  6. alberto angulo
    July 11th, 2009 @ 20:12

    muy gratificante saber de un blog como este, desde bogota, espero nuestra cultura se haga mas conocida y nuestras autoridades culturales tengan el teson y la honradez de sacar adelante proyectos como este, agradeceria pueden enviarme novedades de este blog.

  7. Jorge Gavidia
    July 12th, 2009 @ 0:59

    Muy agradecido por tan interesante Blog y en especial por lo que significa para nosotros los Peruanos. Como dice es más que un Idioma es todo Un Arte y Cultura en sus sonidos y expresiones. Desde China trabajando por el Perú y sus raíces.

  8. clotilde
    July 16th, 2009 @ 5:16

    Allinmi Nancy,Runasimipi llapan Llaqtamasinchikman Willakuyta willasqaykimanta.
    Kay Blogpi Turinananchikpa qellqasqanta tarini,wakinmi Runasimipi,wakinataqmi hawasimi Espanolpi. Chaymi llumpayta kusikuni.
    Nuqa nikiychik:”Turinanay, llaqtamasiykuna. Runasimitayá rimasun ama penqakuspa, mana manchakuspa,nam punchauna Runa siminchikta rimananchikpaq.La persona que habla Quechua, tiene muchos conocimientos de nuestros ancestros,y esta llena de identidad cultural.”
    Kamachekuqkunata nisun, manakusun Runasimi rimaq Amautakunata llapa Yachaywasikunapi tiyachinanpaq,chaynapi llapanchik Peruano Runakuna Runasimi rimayta, qellqayta yachananchikpaq.
    chayllatan nini,huk punchawkamayá Nanay Nancy.

  9. Irif
    July 16th, 2009 @ 10:22

    ALLINLLACHU

    Estan invitados. Por favor, asiste o difunde este evento.
    ES GRATIS!!!!!!!!!
    Es muy importante para la difusión del runasimi o quechua.Tupananchiskama

    FORO: El QUECHUA Y LA COMUNICACIÓN CON EL ANDE

    Con el ruego de su difusión…

    Jueves 16 julio - 7pm

    Participan:

    1. Claudia Dammert. La estructura del Runasimi.
    2. Magaly Solier. Audio en Quechua.
    3. Dr. Virgilio Roel. Importancia del Runasimi o Quechua.
    4. Ing. Ingrid Ccoyllo. Metodología en la Enseñanza-Aprendizaje del Runasimi.
    5. Abel Cruz. Como comunicarse en Quechua.
    6. Dr. Salvador Heresi. Clausura.

    Música:
    Grupo Pachacamac
    Odón Aldodarín (Cantos de Arguedas)
    Oscar Canchanya (Guitarra ayacuchana)
    Teatro-Danza: Kusi Koyllor
    JAYHUAY E INSCRIPCIONES PARA EL CURSO.

    Auditorio: Casona de la Universidad Mayor San Marcos- UNMSM
    Lugar: Parque universitario Lima -centro.
    Fecha: jueves 16 de Julio 2009.
    Hora: 7pm

    ORGANIZAN:Movimiento Indio Peruano (MIP)
    Movimiento Peruanos Sin Agua (MPSA)
    Asociación por la Tasa Tobim y la Acción Ciudadana (attac Perú)
    Muy atentamente,
    MIP-PERU E-mail: mip_org@yahoo.es Web: http://www.mipperu.org

  10. RAUL BOLANOS
    July 17th, 2009 @ 7:50

    Ayacucho (en español) no es rincon de muertos, por lògica, todo paiz del mundo tiene su rincon de muertos.
    Ayacucho fuè la cuna de cirujanos de la cult, Pre-Inka WARI,en gramàtica qheswa:
    AYA = CADAVER O MUERTO
    KUCHU = HACER CORTE o CORTAR
    Conclucòn:Los Waris fueron famosos cirujanos.
    Ojo rincon en qheswa es K’UCHU (apostrofado, glotalizaciòn estallante)
    El quechuòlogo Ayacuchano Dr. Carlos Enrique Melgar dijo que mi pueblo no es un rincon de muertos, no tiene sentido, fue un pueblo de famosos cirujanos.
    MUCHA DE LAS TOPONIMIAS QUE LA SRA.NANCY AYALA SUGIERE NO SON CORRECTAS. Por falta de una correcta glotalizaciòn se esta perdiendo el sentido correcto de los terminos quechuas.

  11. Luzcely
    July 18th, 2009 @ 12:04

    Me siento muy complacida por su blog en quechua la felicito ya que es un paso para conservar nuestra cultura desde sus raices, soy una docente que desea aprender la correcta escritura del quechua y ser mas exitosa en el aula rural, le agradecería mucho darme pautas del quechua y aplicar adecuadamente el programa EIB
    ARI ÑAÑAY QILLQAMUSAQMI, TUPANANCHIKAMA.

  12. yony
    July 18th, 2009 @ 16:40

    MUERTO - CADAVER - AYA
    CUCHO ES RINCON O CORTAR
    ESTA BIEN ESCRITO/SOLO LA PALABRA CUCHO SE ESCRIBE kuchu, con k y no con c,por que ya no se considera la letra c en estos momentos en la escritura de nuestro idioma/además indica la escritura de toponimia es escrito por el profesor LARA ILARA/señora ud. es una de las persona que difunde nuestra Idioma en radio, que habla perfectamente, le felicito y siga escribiendo/ademas el apóstrofe lleva en QUECHUA de Cusco/hay que saber el quechua es uno solo pero con diferenciaciones segun nuestras regiones. por ejm. al sur se dice al agua uno y en otras zonas se dice yaku. La señora habla y escribe el Quechua Chanca o Ayacuchano/felicito a RPP por apoyar con la difución/siga adelante, no haga caso personas que solo hablan y no difunden.
    Añanchakuyki, turiy. Tupanachikama. .

  13. carlos
    July 18th, 2009 @ 17:01

    La palabra cucho es rincón.solo en quechua sería kucho, el verbo cortar es kuchuy, el rincón es kuchu, entonces esta bien escrito, no hay apóstrofe de glotalización por que la escritura está en Quechua CHanca o Ayacuchano.
    Felicito a RPP por difución, siga difundiendo y locutando en RPP en el programa Rotativa del campo, además habla muy bién, otras personas solo jalan hacia atras y no son capaces de difundir lo nuestro.
    añanchakuyki, tupananchikama.

  14. alex
    July 18th, 2009 @ 17:08

    ESTOY MUY ALEGRE POR QUE DIFUNDES LO NUESTRO, YO TAMBIEN TE ESCRIBIRÉ EN ESCRITURA DE QUECHUA ANCASHINO, ES COMO DICEN EL QUECHUA ES UNO SOLO, SE DIFERENCIA POR REGIONES, NO TODO ES QUECHUA CUSQUEÑO, ENTONCES SIGUE ADELANTE NANCY.
    kusikusaqmi awmi qillqamuy, tupananchikama.

  15. jose luis
    July 20th, 2009 @ 11:46

    FELICITACIONES POR DIFUNDIR EL QUECHUA ME ENCANTARIA APRENDER ESTE HERMOSO IDIOMA ,OJALA HAYA ALGUNA FORMA DE TRATAR DE ENSEÑAR POR ESTE MEDIO O AL MENOS ORIENTAR POCO A POCO PARA APRENDER
    ñam qillqamusaqña, tupananchikama.

  16. JUAN
    July 20th, 2009 @ 15:12

    MUNAY RUNA SIMI
    añanchakiyki, tupananchikama.

  17. creco
    July 20th, 2009 @ 17:24

    ME DA MUCHO GUSTO QUE SIGA ESCRIBIENDO/ NO HAGA CASO A LOS QUE SE CREEN QUECHUOLOGOS QUE NO DIFUNDEN.
    FELICITACIONES NANCY DEL PERU

Saqiway willakuynikita





  • Nancy Ayala

  • Ñuqamanta

    Quechua, utaq runa simi, kay rimayninchikta rimakunchik pinqakuspa, manchakuspa wakinninchiqa, ¿imanasqa?. Ñuqanchikqa rimakunchik llaqtanchikpi rimasqanchiktam, manam huqpa simintachu, manataqmi qichunchikchu nitaq suwakunchikchu huqpa rimayninta. Chaynaqa rimakusun kay runa siminchikta ancha kuyakuywan. Qinaspapas kunanqa chinparunñam qatun mama quchatapas, kay qawachiktapas chaynan riqsisaña yaqa lliw mamapachapi. Ñuqa taksa kaptiy niwarqaku chay simitaqa manan rimanachu nispa, ñuqañataq miski rimakuy kaptin aswanman yacharurani chayna wakin erqe masiykunawan pukllanay rayku. Chaymi kunan miskita rimakuni.
  • Qam qillqaykuy kayninta RSS

    Subscribe via RSSSichus munanki kay rikusqaykita qinaspa munachkankichu yaykuyta kayman,amaña maskaychu.ñitiyku chay pukaniraqchapi qinaspa qillqaykuy chay munasqayki likasqaykimanta.